NUTQIDA KAMCHILIGI BO‘LGAN BOLALARNING PSIXOLOGIK-PEDAGOGIK DIAGNOSTIKASI
U.A.Qosimov
Таълим тизимида дефектологик хизматни ташкил этишнинг ҳуқуқий-меъёрий асослари
С.Раджабова
TA’LIM TIZIMIDA TA’LIM-TARBIYA JARAYONLARINI TASHKIL ETISHNING HUQUQIY-ME’YORIY ASOSLARI
S.F.Rajabova
Нутқида камчилиги бўлган болаларнинг психологик-педагогик диагностикаси
U.A.Qosimov
LOGOPEDIYA
Umida Kaxramonovna Abdullayeva
XXI asr boshlarida kechayotgan global ijtimoiy-iqtisodiy va geosiyosiy jarayonlar, dunyoning g‘oyaviy-mafkuraviy qiyofasini o‘zgartirib, yangicha tafakkur va dunyoqarashni shakllantirishni taqozo etmoqda. Bugungi kunda ta’limtarbiya tizimining bosh maqsadi ham bevosita ijtimoiy-gumanitar fanlarni puxta biladigan, jahon maydonida o‘z bilimi orqali raqobatlasha oladigan, o‘zining fuqarolik pozitsiyasiga ega bo‘lgan, Vatani hamda millatiga nisbatan mehrmuhabbat tuyg‘ularini maktabgacha ta’lim tarbiyachilarida shakllantirishga yo‘naltirilgan.
МАХСУС ПСИХОЛОГИЯ
Мактабгача таълим тизими узлуксиз таълимнинг бирламчи, энг асосий бўғинидир. Шу боис болаларнинг соғлом ва билимли, етук кадрлар бўлиб вояга етишида боғча тарбияси жуда муҳим ўрин тутади. Мактабгача таълим муассасалари тизимини ривожлантириш, болаларни мактабгача таълим муассасаларига жалб этиш, мактабга тайёрлаш масалалари таълим соҳасидаги давлат сиёсатининг устувор вазифаларидан бири деб қаралмоқда.
LOGOPSIXOLOGIYA
Mamlakatimizda mustaqillik yillarida amalga oshirilgan keng ko‘lamli islohotlar milliy davlatchilik va suverenitetni mustahkamlash, xavfsizlik va huquq-targ‘ibot, jamiyatda qonun ustuvorligi, inson huquq va erkinliklari, millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik muhitini ta’minlash uchun muhim poydevor bo‘ldi, xalqimizning munosib hayot kechirishi, jahon talablari darajasida ta’lim olishi va kasb egallashi, fuqarolarimizning bunyodkorlik salohiyatini ro‘yobga chiqarish uchun zarur shart-sharoitlar yaratdi.
БОЛАЛАР РИВОЖЛАНИШИДАГИ НУҚСОНЛАРНИНГ КЛИНИК АСОСЛАРИ
Мактабгача таълим тизимини янада такомиллаштириш, моддий-техника базасини мустаҳкамлаш, мактабгача таълим муассасалари тармоғини кенгайтириш, малакали педагог кадрлар билан таъминлаш, болаларни мактаб таълимига тайёрлаш даражасини тубдан яхшилаш, таълим-тарбия жараёнига замонавий таълим дастурлари ва технологияларини татбиқ этиш, болаларни ҳар томонлама интеллектуал, ахлоқий, эстетик ва жисмоний ривожлантириш учун шарт-шароитлар яратиш мақсадида “2017-2021 йилларда мактабгача таълим тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-2707- сонли қарори (29.12.2016 й.)
NUTQIDA KAMCHILIGI BO‘LGAN BOLALARNING PSIXOLOGIK-PEDAGOGIK DIAGNOSTIKASI
Maktabgacha ta'lim tizimini yanada takomillashtirish, moddiy-texnika bazasini mustahkamlash, maktabgacha ta'lim muassasalari tarmog‘ini kengaytirish, malakali pedagog kadrlar bilan ta'minlash, bolalarni maktab ta'limiga tayyorlash darajasini tubdan yaxshilash, ta'lim-tarbiya jarayoniga zamonaviy ta'lim dasturlari va texnologiyalarini tatbiq etish, bolalarni har tomonlama intellektual, axloqiy, estetik va jismoniy rivojlantirish uchun shart-sharoitlar yaratish maqsadida «2017- 2021 yillarda maktabgacha ta'lim tizimini yanada takomillashtirish choratadbirlari to‘g‘risida»gi
ОНА ТИЛИ (ФОНЕТИКА)
“Она тили” (фонетика) ўқув модули Мактабгача таълим муассасалари логопедлари касбий қайта тайёрлаш курси тингловчиларининг она тилидан мавжуд назарий билимларини мустаҳкамлаш, саводхонлигини оширишга, шунингдек, тилшунослик фани ва унинг бўлимлари ҳақидаги мавжуд билимларини бойитишга хизмат қилади.
MAXSUS PEDAGOGIKA
Мактабгача таълим тизимини янада такомиллаштириш, моддий- техника базасини мустаҳкамлаш, мактабгача таълим муассасалари тармоғини кенгайтириш, малакали педагог кадрлар билан таъминлаш, болаларни мактаб таълимига тайёрлаш даражасини тубдан яхшилаш, таълим-тарбия жараёнига замонавий таълим дастурлари ва технологияларини татбиқ этиш, болаларни ҳар томонлама интеллектуал, ахлоқий, эстетик ва жисмоний ривожлантириш учун шарт-шароитлар яратиш мақсадида “2017-2021 йилларда мактабгача таълим тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-2707-сонли қарори (29.12.2016 й.) “Нодавлат таълим хизматлари кўрсатиш фаолиятини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ- 3276 - сонли қарори (15.09.2017й). “Мактабгача таълим тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-3261 -сонли қарори ( 09.09.2017 й) “Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги фаолиятини ташкил этиш тўғрисида”ги ПҚ-3305-сонли қарори (30.09.2017 й.) “Мактабгача таълим тизими бошқарувини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида” ПФ-5198-сонли Фармони (30.09.2017 й.) қабул қилинди.
BOLALAR RIVOJLANISHIDAGI NUQSONLARNING KLINIK ASOSLARI
Ta’lim tizimini boshqarishning samarali mexanizmlarini joriy etish o‘sib kelayotgan yosh avlodni ma’naviy-axloqiy va intellektual rivojlantirishni sifat jihatdan yangi darajaga ko‘tarishning eng muhim sharti hisoblanadi, shuningdek, o‘quv-tarbiya jarayonida ta’limning innovatsion shakllari va usullarini qo‘llashga ko‘maklashadi.
MAXSUS PEDAGOGIKA, PSIXOLOGIYA
Ushbu o’quv dasturi O’zbekiston Respublikasining 2019 yil 16 dekabrda tasdiqlangan “Maktabgacha ta’lim va tarbiya to’g’risida”gi, 2020 yil 23 sentyabrda tasdiqlangan “Ta’lim to’g’risida”gi, 2024 yil 1 fevraldagi “Pedagogning maqomi to’g’risida”gi Qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28- yanvardagi “2022-2026 yillarga mo’ljallangan Yangi O’zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to’g’risida”gi PF-60-son farmoni, 2018 yil 5 sentyabrdagi “Xalq ta’limi boshqaruv tizimini takomillashtirish bo’yicha qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida”gi PF-5538-son, 2019 yil 29 apreldagi ”O’zbekiston Respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to’g’risida”gi PF-5712-son,
KASBIY FAOLIYATDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
Ushbu o‘quv dastur O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentabrda tasdiqlangan “Ta’lim to‘g‘risida” Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-oktabrdagi “Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4860-son Qarori hamda Vazirar mahkamisining “Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan boialarga ta’lim berishga oid normativ- huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to‘g‘risida”gi 638-sonli qarorida o‘z aksini topdi. Mazkur ishlarning natijasi sifatida inklyuziv ta’limning barcha jihatlari, joriy etish yo‘llari, maqsad va vazifalari, bu sohadagi islohatlar “Umimiy o‘rta ta’lim tashkilo‘llarida inklyuziv ta’limni tashkil etish tartibi to‘grisida”gi Nizom, 2020- 2025 yillarda xalq ta’limi tizimida inklyuziv ta’limni rivojlantirish Konsepsiyasi 2022-yil 28-yanvardagi “2022-2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60- son, 2023-yil 25- yanvardagi “Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari faoliyatini samarali yo‘lga qo‘yishga doir birinchi navbatdagi tashkiliy choratadbirlar to‘g‘risida”gi PF-14-son Farmonlari shuningdek,
INKLYUZIV TA’LIM
Rivоjlаnishidа kаmchiligi bo’lgаn bоlаlаrgа inklyuziv tа’lim tizimidа tа’lim bеrish хususiyatlаri kursining mаqsаdi аlоhidа yordаmgа muhtоj bo’lgаn vа sоg’lоm bоlаlаr o’rtаsidаgi to’siqni bаrtаrаf etish, mахsus tа’limgа muhtоj bоlаlаr vа o’smirlаr ehtiyojini qоndirish vа ijtimоiy hаyotgа mоslаshishgа yo’nаltirilgаn hаmdа umumtа’lim jаrаyonigа to’lаqоnli jаlb qilish qo’shishni ifоdаlоvchi tа’lim tizimi bilаn tаnishtirishdаn ibоrаt. Rivоjlаnishidа kаmchiligi bo’
Таълим тизимида дефектологик хизматни ташкил этишнинг ҳуқуқий-меъёрий асослари
“Она тили” (фонетика) ўқув модули Мактабгача таълим муассасалари логопедлари касбий қайта тайёрлаш курси тингловчиларининг она тилидан мавжуд назарий билимларини мустаҳкамлаш, саводхонлигини оширишга, шунингдек, тилшунослик фани ва унинг бўлимлари ҳақидаги мавжуд билимларини бойитишга хизмат қилади. Мактабгача тарбия муассасаси л
TA’LIM TIZIMIDA TA’LIM-TARBIYA JARAYONLARINI TASHKIL ETISHNING HUQUQIY-ME’YORIY ASOSLARI
Dastur O‘zbekiston Respublikasining 2020 yil 23 sentyabrda tasdiqlangan “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28 yanvardagi “2022 – 2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-sonli Farmoni, 2019 yil 16 dekabrdagi “Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, 2018 yil 30 sentyabrdagi “Maktabgacha ta’lim tizimini boshqarishni takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-3955-son, 2020 yil 27 fevraldagi “Pedagogik ta’lim sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ- 4623-sonli Qarorilari, 2020 yil 30 sentyabrdagi O‘qituvchi va murabbiylar kuniga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi “O‘qituvchi va murabbiylar–yangi O‘zbekistonni barpo etishda katta kuch, tayanch va suyanchimizdir” nomli nutqi hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 13 maydagi “Maktabgacha ta’lim tashkilotlari faoliyatini yanada takomillashtirish choratadbirlari to‘g‘risida”gi 391-son, Qarorlarida belgilangan ustuvor vazifalar mazmunidan kelib chiqqan holda tuzilgan bo‘lib, u maktabgacha ta’lim tizimini muassasalari pedagog kadrlarining kasb mahorati hamda innovatsion kompetentligini rivojlantirish, sohaga oid ilg‘or xorijiy tajribalar, yangi bilim va malakalarni o‘zlashtirish, shuningdek amaliyotga joriy etish ko‘nikmalarini takomillashtirishni maqsad qiladi Dastur doirasida berilayot
Таълим тизимини ривожлантиришнинг концептуал йўналишлари
“Она тили” (фонетика) ўқув модули Мактабгача таълим муассасалари логопедлари касбий қайта тайёрлаш курси тингловчиларининг она тилидан мавжуд назарий билимларини мустаҳкамлаш, саводхонлигини оширишга, шунингдек, тилшунослик фани ва унинг бўлимлари ҳақидаги мавжуд билимларини бойитишга хизмат қилади. Мактабгача тарбия муассасаси логопедлари оғзаки ва ёзма нутқ саводхонлигини талаб даражасида эгаллаган бўлиши лозим. Мазкур ўқув модулини ўқиб-ўрганиш давомида тингловчиларнинг тил ҳақидаги тасаввурлари кенгаяди, нутқ малакалари ривожланади, ёзма саводхонлиги ошади. Тингловчилар ўқув модулини ўзлаштириш орқали келгусида тарбияланувчиларда она тилига ҳурмат уйғотадилар, уни мукаммал эгаллаш сари рағбатлантирадилар.
IJTIMOIY TARIX VA UNI O‘RGANISHNING AHAMIYATI
Ushbu ishchi dastur O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23 sentabrda tasdiqlangan “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 3 dekabrdagi “Iqtidorli yoshlarni saralab olish tizimi va akademik litseylar faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ- 4910-son hamda Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 1 iyundagi “Akademik litseylar rahbar va pedagog xodimlarining uzduksiz malakasini oshirish tizimini joriy etish to‘g‘risida”gi 296-son Qarorlarida belgilangan ustuvor yo‘nalishlar hamda namunaviy dastur mazmunidan kelib chiqqan holda tuzilgan bo‘lib, u zamonaviy talablar asosida malaka oshirish jarayonlarining mazmunini takomillashtirish hamda akademik litseylar pedagog xodimlarining kasbiy kompetentligini muntazam oshirib borishni maqsad qiladi.
TARIX FANI VA TA’LIMINI TAKOMILLASHTIRISH STRATEGIYALRI”
Ushbu ishchi dastur O‘zbekiston Respublikasining 2020 yil 23 sentabrda tasdiqlangan “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 3 dekabrdagi “Iqtidorli yoshlarni saralab olish tizimi va akademik litseylar faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4910-son hamda Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 1 iyundagi “Akademik litseylar rahbar va pedagog xodimlarining uzduksiz malakasini oshirish tizimini joriy etish to‘g‘risida”gi 296-son Qarorlarida belgilangan ustuvor yo‘nalishlar hamda namunaviy dastur mazmunidan kelib chiqqan holda tuzilgan bo‘lib, u zamonaviy talablar asosida malaka oshirish jarayonlarining mazmunini takomillashtirish hamda akademik litseylar pedagog xodimlarining kasbiy kompetentligini muntazam oshirib borishni maqsad qiladi.
ЛОГОПЕДИК РИТМИКА
Мактабгача таълим тизими узлуксиз таълимнинг бирламчи, энг асосий бўғинидир. Мутахассисларнинг илмий хулосаларига кўра, инсон ўз умри давомида оладиган барча ахборот ва маълумотнинг 70 фоизини 5 ёшгача бўлган даврда олади. Шу боис болаларнинг соғлом ва билимли, етук кадрлар бўлиб вояга етишида боғча тарбияси жуда - муҳим ўрин тутади. Президентимиз Шавкат Мирзиёев бу тизимга алоҳида эътибор қаратмоқда. Шу масалага доир бир неча йиғилиш ўтказилди, тарихий қарорлар қабул қилинмоқда.
TARIX O‘QITISH METODIKASI VA ILGʻOR XORIJIY TAJRIBALAR
Ushbu ishchi dastur O‘zbekiston Respublikasining 2020 yil 23 sentyabrda tasdiqlangan “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 3 dekabrdagi “Iqtidorli yoshlarni saralab olish tizimi va akademik liseylar faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ- 4910-son hamda Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 1 iyundagi “Akademik liseylar rahbar va pedagog xodimlarining uzduksiz malakasini oshirish tizimini joriy etish to‘g‘risida”gi 296-son Qarorlarida belgilangan ustuvor yo‘nalishlar hamda namunaviy dastur mazmunidan kelib chiqqan holda tuzilgan bo‘lib, u zamonaviy talablar asosida malaka oshirish jarayonlarining mazmunini takomillashtirish hamda akademik liseylar pedagog xodimlarining kasbiy kompetentligini muntazam oshirib borishni maqsad qiladi.
Нутқида камчилиги бўлган болаларнинг психологик-педагогик диагностикаси
Мактабгача таълим тизими узлуксиз таълимнинг бирламчи, энг асосий бўғинидир. Шу боис болаларнинг соғлом ва билимли, етук кадрлар бўлиб вояга етишида боғча тарбияси жуда -муҳим ўрин тутади. Мактабгача таълим муассасалари тизимини ривожлантириш, болаларни мактабгача таълим муассасаларига жалб этиш, мактабга тайёрлаш масалалари таълим соҳасидаги давлат сиёсатининг устувор вазифаларидан бири деб қаралмоқда.
ЛОГОПЕДИК ЎЙИН
Ўзбекистон Республикасида мустақиллик эълон қилинган кундан эътиборан давлатимиз томонидан ёш авлод келажагимизнинг пойдевори, унинг истиқболини белгиловчи омил сифатида эътироф этилиши ҳамда ўсиб келаётган фарзандларимизнинг таълим-тарбияси масалаларига устувор вазифа сифатида алоҳида аҳамият қаратилиши танлаб олинган йўлимизнинг нечоғли тўғри эканлигининг исботидир.
IJTIMOIY JAMIYATDA TARBIYA” MODULINING
TARBIYADA INNOVATSION PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR” MODULINING
Ishchi dastur O‘zbekiston Respublikasining 2020 yil 23-sentabrda tasdiqlangan “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 3-dekabrdagi “Iqtidorli yoshlarni saralab olish tizimi va akademik litseylar faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ- 4910-son Qarori, Vazirlar Mahkamasining 2020 yil 6-iyundagi “Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida “Tarbiya” fanini bosqichma-bosqich amaliyotga joriy etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 422-son hamda Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 1- iyundagi “Akademik litseylar rahbar va pedagog xodimlarining uzluksiz malakasini oshirish tizimini joriy etish to‘g‘risida”gi 296-son Qarorlarida belgilangan ustuvor yo‘nalishlar mazmunidan kelib chiqqan holda tuzilgan bo‘lib, u zamonaviy talablar asosida malaka oshirish jarayonlarining mazmunini takomillashtirish hamda akademik litseylar pedagog xodimlarining kasbiy kompetentligini muntazam oshirib borishni maqsad qiladi.
ЛОГОПСИХОЛОГИЯ
Мамлакатимизда мустақиллик йилларида амалга оширилган кенг кўламли ислоҳотлар миллий давлатчилик ва суверенитетни мустаҳкамлаш, хавфсизлик ва ҳуқуқ-тарғибот, жамиятда қонун устуворлиги, инсон ҳуқуқ ва эркинликлари, миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенглик муҳитини таъминлаш учун муҳим пойдевор бўлди, халқимизнинг муносиб ҳаёт кечириши, жаҳон талаблари даражасида таълим олиши ва касб эгаллаши, фуқароларимизнинг бунёдкорлик салоҳиятини рўёбга чиқариш учун зарур шарт-шароитлар яратди.
TARIX O‘QITISH METODIKASI VA ILGʻOR XORIJIY TAJRIBALAR
Ushbu ishchi dastur O‘zbekiston Respublikasining 2020 yil 23 sentyabrda tasdiqlangan “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 3 dekabrdagi “Iqtidorli yoshlarni saralab olish tizimi va akademik liseylar faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ- 4910-son hamda Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 1 iyundagi “Akademik liseylar rahbar va pedagog xodimlarining uzduksiz malakasini oshirish tizimini joriy etish to‘g‘risida”gi 296-son Qarorlarida belgilangan ustuvor yo‘nalishlar hamda namunaviy dastur mazmunidan kelib chiqqan holda tuzilgan bo‘lib, u zamonaviy talablar asosida malaka oshirish jarayonlarining mazmunini takomillashtirish hamda akademik liseylar pedagog xodimlarining kasbiy kompetentligini muntazam oshirib borishni maqsad qiladi.
