XORIJIY TILLAR FANINI O'QITISHDA IJODIY KO'NIKMALARNI SHAKLLANTIRISH METODLARI
Y.B.Ro`ziyev
TILLARNI O’QITISH VA O’RGANISHDA TINGLAB TUSHUNISH MAHORATINI OSHIRISH
O.A. Babayev
KOORDINATALAR SISTEMASI VA VEKTORLAR
Dastur O‘zbekiston Respublikasining 2020 yil 23 sentabrda tasdiqlangan “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 3 dekabrdagi “Iqtidorli yoshlarni saralab olish tizimi va akademik litseylar faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4910-son hamda Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 1 iyundagi “Akademik litseylar rahbar va pedagog xodimlarining uzduksiz malakasini oshirish tizimini joriy etish to‘g‘risida”gi 296- son Qarorlarida belgilangan ustuvor yo‘nalishlar mazmunidan kelib chiqqan holda tuzilgan bo‘lib, u zamonaviy talablar asosida malaka oshirish jarayonlarining mazmunini takomillashtirish hamda akademik litseylar pedagog xodimlarining kasbiy kompetentligini muntazam oshirib borishni maqsad qiladi.
KOMPLEKS SONLAR
Modulning ishchi dasturi Oliy, o‘rta maxsus va professional ta’lim yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quv-uslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi kengashning 2023-yil 11-avgustdagi 4 - sonli bayonnomasi bilan ma’qullangan va Oliy ta’lim,фан ва инновациялар vazirligining 2023 yil “ 25 ” avgustdagi MOAL-391-sonli buyrug‘i bilan tasdiqlangan namunaviy o‘quv reja va dastur asosida ishlab chiqilgan.
XORIJIY TILNING LINGVISTIK ASPEKTLARI
Dastur Oʼzbekiston Respublikasining 2020 yil 23 sentyabrda tasdiqlangan “Taʼlim toʼgʼrisida”gi Qonuni, Oʼzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 3 dekabrdagi “Iqtidorli yoshlarni saralab olish tizimi va akademik litseylar faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari toʼgʼrisida”gi PQ-4910-son hamda Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 1 iyundagi “Аkademik litseylar rahbar va pedagog xodimlarining uzluksiz malakasini oshirish tizimini joriy etish toʼgʼrisida”gi 296- son Qarorlarida belgilangan ustuvor yoʼnalishlar mazmunidan kelib chiqqan holda tuzilgan boʼlib, u zamonaviy talablar asosida malaka oshirish jarayonlarining mazmunini takomillashtirish hamda akademik litseylar rahbar va pedagog kadrlarining kasbiy kompetentligini muntazam oshirib borishni maqsad qiladi.
XORIJIY TILLAR FANINI O'QITISHDA IJODIY KO'NIKMALARNI SHAKLLANTIRISH METODLARI
Dastur Oʼzbekiston Respublikasining 2020 yil 23 sentyabrda tasdiqlangan “Taʼlim toʼgʼrisida”gi Qonuni, Oʼzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 3 dekabrdagi “Iqtidorli yoshlarni saralab olish tizimi va akademik litseylar faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari toʼgʼrisida”gi PQ-4910-son hamda Vazirlar Mahkamasining 2022 yil 1 iyundagi “Аkademik litseylar rahbar va pedagog xodimlarining uzluksiz malakasini oshirish tizimini joriy etish toʼgʼrisida”gi 296- son Qarorlarida belgilangan ustuvor yoʼnalishlar mazmunidan kelib chiqqan holda tuzilgan boʼlib, u zamonaviy talablar asosida malaka oshirish jarayonlarining mazmunini takomillashtirish hamda akademik litseylar rahbar va pedagog kadrlarining kasbiy kompetentligini muntazam oshirib borishni maqsad qiladi.
TILLARNI O’QITISH VA O’RGANISHDA TINGLAB TUSHUNISH MAHORATINI OSHIRISH
Mazkur oʻquv – uslubiy majmua Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi huzuridagi Oliy, o‘rta maxsus va professional ta’lim yo‘nalishlari bo‘yicha o‘quvuslubiy birlashmalar faoliyatini Muvofiqlashtiruvchi kengashning 2023 yil 11- avgustdagi 4 - sonli bayonnomasi bilan ma’qullangan va Vazirlikning 2023 yil 25-avgustdagi MO-AL-391-3-11-sonli buyrug‘i bilan tasdiqlangan namunaviy o‘quv reja va dasturga muvofiq ishlab chiqilgan.
UZLUKSIZ TA’LIMDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR
ЛОГОПСИХОЛОГИЯ
Мамлакатимизда мустақиллик йилларида амалга оширилган кенг кўламли ислоҳотлар миллий давлатчилик ва суверенитетни мустаҳкамлаш, хавфсизлик ва ҳуқуқ-тарғибот, жамиятда қонун устуворлиги, инсон ҳуқуқ ва эркинликлари, миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенглик муҳитини таъминлаш учун муҳим пойдевор бўлди, халқимизнинг муносиб ҳаёт кечириши, жаҳон талаблари даражасида таълим олиши ва касб эгаллаши, фуқароларимизнинг бунёдкорлик салоҳиятини рўёбга чиқариш учун зарур шарт-шароитлар яратди.
ЛОГОПЕДИЯ
ХXI аср бошларида кечаётган глобал ижтимоий-иқтисодий ва геосиёсий жараёнлар, дунёнинг ғоявий-мафкуравий қиёфасини ўзгартириб, янгича тафаккур ва дунёқарашни шакллантиришни тақозо этмоқда. Бугунги кунда таълим-тарбия тизимининг бош мақсади ҳам бевосита ижтимоий-гуманитар фанларни пухта биладиган, жаҳон майдонида ўз билими орқали рақобатлаша оладиган, ўзининг фуқаролик позициясига эга бўлган, Ватани ҳамда миллатига нисбатан меҳр-муҳаббат туйғуларини мактабгача таълим тарбиячиларида шакллантиришга йўналтирилган. Мактабгача таълим тизими узлуксиз таълимн
NUTQ O‘STIRISH MAXSUS METODIKASI
Mazkur namunaviy oʻquv dasturi Oʻzbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi, “Pedagogning maqomi to‘g‘risida”gi va “Maktabgacha taʼlim va tarbiya toʻg’risida”gi Qonunlari, Yangi Oʻzbekistonning 2022-2026-yillarga moʻljallangan taraqqiyot strategiyasi va “Oʻzbekiston-2030” strategiyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha taʼlim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish Konsepsiyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-noyabrdagi “Oʻzbekistonning yangi taraqqiyot davrida taʼlim, tarbiya va ilm, fan sohalarini rivojlantirish boʻyicha chora-tadbirlari toʻg’risida”
LOGOPEDIK RITMIKA
Maktabgacha ta’lim tizimi uzluksiz ta’limning birlamchi, eng asosiy 6yFUHugup. Mutaxassislarning ilmiy xulosalariga kura, inson uz umri davomida oladigan barcha axborot va ma’lumotning 70 foizini 5 yoshgacha bulgan davrda oladi. Shu bois bolalarning sogaom va bilimli, yetuk kadrlar bulib voyaga yetishida boFcha tarbiyasi juda - muxim urin tutadi.
LOGOPEDIK MASHG’ULOTLARNI REJALASHTIRISH VA TASHKIL ETISH
Ilk bolalik tibbiy va psixologik- pedagogik nuqtai nazardan bolaning rivojlanishidagi muhim bosqichlardandir. Bola hayotining dastlabki yillarida jamiyat bilan о‘zaro aloqadorligini, harakatini buzadigan salbiy omillar uning miyasini yetilish jarayonini kechiktiradi, tormozlaydi, analizatorlararo murakkab tizimning shakllanishiga tо‘sqinlik qiladi. Bunday bolalarga о‘z vaqtida yordam kо‘rsatish uchun uning psixik va ijtimoiy rivojlanishidagi nuqsonlarni mumkin qadar erta aniqlash juda muhim ahamiyat kasb etadi.
LOGOPEDIK O’YIN
O‘zbеkiston Rеspublikasida mustaqillik e’lon qilingan kundan e’tiboran davlatimiz tomonidan yosh avlod kеlajagimizning poydеvori, uning istiqbolini bеlgilovchi omil sifatida e’tirof etilishi hamda o‘sib kеlayotgan farzandlarimizning ta’lim-tarbiyasi masalalariga ustuvor vazifa sifatida alohida ahamiyat qaratilishi tanlab olingan yo‘limizning nеchog‘li to‘g‘ri ekanligining isbotidir. So‘nggi yillarda maktabgacha ta’lim tizimini takomillashtirish ta’limtarbiya mazmuni, shakli, vosita va mеtodlarini yangilashga alohida e’tibor bеrilmoqda. Davlat va jamiyat maktab yoshida bo‘lgan bolalarni yagona talab asosida rivojlantirish vazifasini qo‘ydi. Shunga ko‘ra “Maktabgacha yoshdagi bolalar ta’lim-tarbiyasiga qo‘yiladigan davlat talablari” ga tayangan holda maktabgacha yoshdagi bolalarni har tomonlama rivojlantirish va shakllantirish muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Maktabgacha ta’lim tizimi uzluksiz ta’limning birlamchi, eng asosiy bo‘g‘inidir. Prеzidеntimiz Shavkat Mirziyoеv bu tizimga alohida e’tibor qaratmoqda.
ERTA TASHXIS VA ABILITATSIYA
Ta’lim tizimini boshqarishning samarali mexanizmlarini joriy etish o‘sib kelayotgan yosh avlodni ma’naviy-axloqiy va intellektual rivojlantirishni sifat jihatdan yangi darajaga ko‘tarishning eng muhim sharti hisoblanadi, shuningdek, o‘quv-tarbiya jarayonida ta’limning innovatsion shakllari va usullarini qo‘llashga ko‘maklashadi.
NUTQNING ONTOGENEZDA RIVOJLANISHI
Ushbu ishchi dastur O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-oktabrdagi “Alohida ehtiyojlari bo’lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari” to’g’risidagi PQ-4860-son Qarori hamda Vazirlar mahkamasining "Alohida ta'lim ehtiyojlari bo'lgan bolalarga ta'lim berishga oid normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to'g'risida"gi 638-sonli qarorida o'z aksini topdi. Mazkur ishlarning natijasi sifatida inklyuziv ta'limning barcha jihatlari, joriy etish yo'llari,
INKLYUZIV TA’LIM
Rivоjlаnishidа kаmchiligi bo’lgаn bоlаlаrgа inklyuziv tа’lim tizimidа tа’lim bеrish хususiyatlаri kursining mаqsаdi аlоhidа yordаmgа muhtоj bo’lgаn vа sоg’lоm bоlаlаr o’rtаsidаgi to’siqni bаrtаrаf etish, mахsus tа’limgа muhtоj bоlаlаr vа o’smirlаr ehtiyojini qоndirish vа ijtimоiy hаyotgа mоslаshishgа yo’nаltirilgаn hаmdа umumtа’lim jаrаyonigа to’lаqоnli jаlb qilish qo’shishni ifоdаlоvchi tа’lim tizimi bilаn tаnishtirishdаn ibоrаt. Rivоjlаnishidа kаmchiligi bo’
UMUMIY PEDAGOGIKA
Dastur O‘zbekiston Respublikasining 2020 yil 23 sentabrda tasdiqlangan “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 27 avgustdagi «Oliy ta’lim muassasalari rahbar va pedagog kadrlarining uzluksiz malakasini oshirish tizimini joriy etish to‘g‘risida»gi PF-5789-sonli, 2022 yil 28 yanvardagi “2022 — 2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-sonli Farmonlari, shuningdek 2017 yil 20 apreldagi “Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–2909-sonli qarori hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 23 sentabrdagi “Oliy ta’lim muassasalari rahbar va pedagog kadrlarining malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi 797-sonli Qarorlarida belgilangan ustuvor vazifalar mazmunidan kelib chiqqan holda tuzilgan.
TARBIYAVIY ISHLAR METODIKASI
O‘zbekiston Respublikasi ta’lim tizimidagi nopedagog kadrlarni pedagogik qayta tayyorlash, ularning pedagogik mahoratini Davlat talablari va jahon ta’lim standartlari darajasiga ko‘tarish, yangilash, islohotlar davrining dolzarb masalalaridan biri bo‘lib qolmoqda. Dastur O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentabrda tasdiqlangan “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 27-avgustdagi “Oliy ta’lim muassasalari rahbar va pedagog kadrlarining uzluksiz malakasini oshirish tizimini joriy etish to‘g‘risida”gi PF-5789-sonli, 2022-yil 28- yanvardagi “2022 – 2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-sonli Farmonlari, shuningdek 2017- yil 20-apreldagi “Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–2909-sonli qarori hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019- yil 23-sentabrdagi “Oliy ta’lim muassasalari rahbar va pedagog kadrlarining malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi 797-sonli Qarorlarida belgilangan ustuvor vazifalar mazmunidan kelib chiqqan holda tuzilgan.
FANNI O‘QITISH METODIKASI
Fanni o‘qitishdan maqsad- Fanni o‘qitish metodikasi fanining predmeti, maqsadi va vazifalari. Fanni o’qitish metodikasi fanining pedagogik fanlar tizimidagi o‘rni. Fanni o’qitishda didaktik tamoyillar va qoidalar. Maxsus fanlarni o‘qitishning o‘quv-meyoriy xujjatlari va metodik ishlari, ularni rejalashtirish, tashkil etish va tayyorlash metodikasi. Fanlarni o‘qitishda ko‘rgazmali vositalarni tayyorlash metodikasi. dolzarb masalalarni o‘rganishning zarurati va ahamiyati tashkil etadi. Fanning vazifasi – Tinglovchilarni fanni o‘qitish metodikasi mazmuniga doir jahon va respublikamizda fanlarni o`qitish mazmuni va tizimini rivojlanishini qiyosiy tahlil qilishga o’rgatish; jahon pedagogikasining rivojlanish tendensiyalarini to’la anglay olish qobiliyatini shakllantirishdan iborat.
MAXSUS PEDAGOGIKA, PSIXOLOGIYA
Ushbu o’quv dasturi O’zbekiston Respublikasining 2019 yil 16 dekabrda tasdiqlangan “Maktabgacha ta’lim va tarbiya to’g’risida”gi, 2020 yil 23 sentyabrda tasdiqlangan “Ta’lim to’g’risida”gi, 2024 yil 1 fevraldagi “Pedagogning maqomi to’g’risida”gi Qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28- yanvardagi “2022-2026 yillarga mo’ljallangan Yangi O’zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to’g’risida”gi PF-60-son farmoni, 2018 yil 5 sentyabrdagi “Xalq ta’limi boshqaruv tizimini takomillashtirish bo’yicha qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida”gi PF-5538-son, 2019 yil 29 apreldagi ”O’zbekiston Respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to’g’risida”gi PF-5712-son,
LOGOPEDIYA
Umida Kaxramonovna Abdullayeva
XXI asr boshlarida kechayotgan global ijtimoiy-iqtisodiy va geosiyosiy jarayonlar, dunyoning g‘oyaviy-mafkuraviy qiyofasini o‘zgartirib, yangicha tafakkur va dunyoqarashni shakllantirishni taqozo etmoqda. Bugungi kunda ta’limtarbiya tizimining bosh maqsadi ham bevosita ijtimoiy-gumanitar fanlarni puxta biladigan, jahon maydonida o‘z bilimi orqali raqobatlasha oladigan, o‘zining fuqarolik pozitsiyasiga ega bo‘lgan, Vatani hamda millatiga nisbatan mehrmuhabbat tuyg‘ularini maktabgacha ta’lim tarbiyachilarida shakllantirishga yo‘naltirilgan.
MAXSUS PEDAGOGIKA
Мактабгача таълим тизимини янада такомиллаштириш, моддий- техника базасини мустаҳкамлаш, мактабгача таълим муассасалари тармоғини кенгайтириш, малакали педагог кадрлар билан таъминлаш, болаларни мактаб таълимига тайёрлаш даражасини тубдан яхшилаш, таълим-тарбия жараёнига замонавий таълим дастурлари ва технологияларини татбиқ этиш, болаларни ҳар томонлама интеллектуал, ахлоқий, эстетик ва жисмоний ривожлантириш учун шарт-шароитлар яратиш мақсадида “2017-2021 йилларда мактабгача таълим тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-2707-сонли қарори (29.12.2016 й.) “Нодавлат таълим хизматлари кўрсатиш фаолиятини янада ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ- 3276 - сонли қарори (15.09.2017й). “Мактабгача таълим тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-3261 -сонли қарори ( 09.09.2017 й) “Ўзбекистон Республикаси Мактабгача таълим вазирлиги фаолиятини ташкил этиш тўғрисида”ги ПҚ-3305-сонли қарори (30.09.2017 й.) “Мактабгача таълим тизими бошқарувини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида” ПФ-5198-сонли Фармони (30.09.2017 й.) қабул қилинди.
BOLALAR RIVOJLANISHIDAGI NUQSONLARNING KLINIK ASOSLARI
Ta’lim tizimini boshqarishning samarali mexanizmlarini joriy etish o‘sib kelayotgan yosh avlodni ma’naviy-axloqiy va intellektual rivojlantirishni sifat jihatdan yangi darajaga ko‘tarishning eng muhim sharti hisoblanadi, shuningdek, o‘quv-tarbiya jarayonida ta’limning innovatsion shakllari va usullarini qo‘llashga ko‘maklashadi.
МАХСУС ПСИХОЛОГИЯ
Мактабгача таълим тизими узлуксиз таълимнинг бирламчи, энг асосий бўғинидир. Шу боис болаларнинг соғлом ва билимли, етук кадрлар бўлиб вояга етишида боғча тарбияси жуда муҳим ўрин тутади. Мактабгача таълим муассасалари тизимини ривожлантириш, болаларни мактабгача таълим муассасаларига жалб этиш, мактабга тайёрлаш масалалари таълим соҳасидаги давлат сиёсатининг устувор вазифаларидан бири деб қаралмоқда.
KASBIY FAOLIYATDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR
Ushbu o‘quv dastur O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentabrda tasdiqlangan “Ta’lim to‘g‘risida” Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-oktabrdagi “Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-4860-son Qarori hamda Vazirar mahkamisining “Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan boialarga ta’lim berishga oid normativ- huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to‘g‘risida”gi 638-sonli qarorida o‘z aksini topdi. Mazkur ishlarning natijasi sifatida inklyuziv ta’limning barcha jihatlari, joriy etish yo‘llari, maqsad va vazifalari, bu sohadagi islohatlar “Umimiy o‘rta ta’lim tashkilo‘llarida inklyuziv ta’limni tashkil etish tartibi to‘grisida”gi Nizom, 2020- 2025 yillarda xalq ta’limi tizimida inklyuziv ta’limni rivojlantirish Konsepsiyasi 2022-yil 28-yanvardagi “2022-2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60- son, 2023-yil 25- yanvardagi “Respublika ijro etuvchi hokimiyat organlari faoliyatini samarali yo‘lga qo‘yishga doir birinchi navbatdagi tashkiliy choratadbirlar to‘g‘risida”gi PF-14-son Farmonlari shuningdek,
