Нутқида камчилиги бўлган болаларнинг психологик-педагогик диагностикаси
U.A.Qosimov
TA’LIM TIZIMIDA TA’LIM-TARBIYA JARAYONLARINI TASHKIL ETISHNING HUQUQIY-ME’YORIY ASOSLARI
S.F.Rajabova
Таълим тизимида дефектологик хизматни ташкил этишнинг ҳуқуқий-меъёрий асослари
С.Раджабова
NUTQIDA KAMCHILIGI BO‘LGAN BOLALARNING PSIXOLOGIK-PEDAGOGIK DIAGNOSTIKASI
U.A.Qosimov
Нутқида камчилиги бўлган болаларнинг психологик-педагогик диагностикаси
Мактабгача таълим тизими узлуксиз таълимнинг бирламчи, энг асосий бўғинидир. Шу боис болаларнинг соғлом ва билимли, етук кадрлар бўлиб вояга етишида боғча тарбияси жуда -муҳим ўрин тутади. Мактабгача таълим муассасалари тизимини ривожлантириш, болаларни мактабгача таълим муассасаларига жалб этиш, мактабга тайёрлаш масалалари таълим соҳасидаги давлат сиёсатининг устувор вазифаларидан бири деб қаралмоқда.
ЛОГОПСИХОЛОГИЯ
Мамлакатимизда мустақиллик йилларида амалга оширилган кенг кўламли ислоҳотлар миллий давлатчилик ва суверенитетни мустаҳкамлаш, хавфсизлик ва ҳуқуқ-тарғибот, жамиятда қонун устуворлиги, инсон ҳуқуқ ва эркинликлари, миллатлараро тотувлик ва диний бағрикенглик муҳитини таъминлаш учун муҳим пойдевор бўлди, халқимизнинг муносиб ҳаёт кечириши, жаҳон талаблари даражасида таълим олиши ва касб эгаллаши, фуқароларимизнинг бунёдкорлик салоҳиятини рўёбга чиқариш учун зарур шарт-шароитлар яратди.
ЛОГОПЕДИЯ
ХXI аср бошларида кечаётган глобал ижтимоий-иқтисодий ва геосиёсий жараёнлар, дунёнинг ғоявий-мафкуравий қиёфасини ўзгартириб, янгича тафаккур ва дунёқарашни шакллантиришни тақозо этмоқда. Бугунги кунда таълим-тарбия тизимининг бош мақсади ҳам бевосита ижтимоий-гуманитар фанларни пухта биладиган, жаҳон майдонида ўз билими орқали рақобатлаша оладиган, ўзининг фуқаролик позициясига эга бўлган, Ватани ҳамда миллатига нисбатан меҳр-муҳаббат туйғуларини мактабгача таълим тарбиячиларида шакллантиришга йўналтирилган. Мактабгача таълим тизими узлуксиз таълимн
NUTQ O‘STIRISH MAXSUS METODIKASI
Mazkur namunaviy oʻquv dasturi Oʻzbekiston Respublikasining “Ta’lim to‘g‘risida”gi, “Pedagogning maqomi to‘g‘risida”gi va “Maktabgacha taʼlim va tarbiya toʻg’risida”gi Qonunlari, Yangi Oʻzbekistonning 2022-2026-yillarga moʻljallangan taraqqiyot strategiyasi va “Oʻzbekiston-2030” strategiyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Maktabgacha taʼlim tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish Konsepsiyasi, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 6-noyabrdagi “Oʻzbekistonning yangi taraqqiyot davrida taʼlim, tarbiya va ilm, fan sohalarini rivojlantirish boʻyicha chora-tadbirlari toʻg’risida”
LOGOPEDIK RITMIKA
Maktabgacha ta’lim tizimi uzluksiz ta’limning birlamchi, eng asosiy 6yFUHugup. Mutaxassislarning ilmiy xulosalariga kura, inson uz umri davomida oladigan barcha axborot va ma’lumotning 70 foizini 5 yoshgacha bulgan davrda oladi. Shu bois bolalarning sogaom va bilimli, yetuk kadrlar bulib voyaga yetishida boFcha tarbiyasi juda - muxim urin tutadi.
LOGOPEDIK MASHG’ULOTLARNI REJALASHTIRISH VA TASHKIL ETISH
Ilk bolalik tibbiy va psixologik- pedagogik nuqtai nazardan bolaning rivojlanishidagi muhim bosqichlardandir. Bola hayotining dastlabki yillarida jamiyat bilan о‘zaro aloqadorligini, harakatini buzadigan salbiy omillar uning miyasini yetilish jarayonini kechiktiradi, tormozlaydi, analizatorlararo murakkab tizimning shakllanishiga tо‘sqinlik qiladi. Bunday bolalarga о‘z vaqtida yordam kо‘rsatish uchun uning psixik va ijtimoiy rivojlanishidagi nuqsonlarni mumkin qadar erta aniqlash juda muhim ahamiyat kasb etadi.
LOGOPEDIK O’YIN
O‘zbеkiston Rеspublikasida mustaqillik e’lon qilingan kundan e’tiboran davlatimiz tomonidan yosh avlod kеlajagimizning poydеvori, uning istiqbolini bеlgilovchi omil sifatida e’tirof etilishi hamda o‘sib kеlayotgan farzandlarimizning ta’lim-tarbiyasi masalalariga ustuvor vazifa sifatida alohida ahamiyat qaratilishi tanlab olingan yo‘limizning nеchog‘li to‘g‘ri ekanligining isbotidir. So‘nggi yillarda maktabgacha ta’lim tizimini takomillashtirish ta’limtarbiya mazmuni, shakli, vosita va mеtodlarini yangilashga alohida e’tibor bеrilmoqda. Davlat va jamiyat maktab yoshida bo‘lgan bolalarni yagona talab asosida rivojlantirish vazifasini qo‘ydi. Shunga ko‘ra “Maktabgacha yoshdagi bolalar ta’lim-tarbiyasiga qo‘yiladigan davlat talablari” ga tayangan holda maktabgacha yoshdagi bolalarni har tomonlama rivojlantirish va shakllantirish muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Maktabgacha ta’lim tizimi uzluksiz ta’limning birlamchi, eng asosiy bo‘g‘inidir. Prеzidеntimiz Shavkat Mirziyoеv bu tizimga alohida e’tibor qaratmoqda.
ERTA TASHXIS VA ABILITATSIYA
Ta’lim tizimini boshqarishning samarali mexanizmlarini joriy etish o‘sib kelayotgan yosh avlodni ma’naviy-axloqiy va intellektual rivojlantirishni sifat jihatdan yangi darajaga ko‘tarishning eng muhim sharti hisoblanadi, shuningdek, o‘quv-tarbiya jarayonida ta’limning innovatsion shakllari va usullarini qo‘llashga ko‘maklashadi.
NUTQNING ONTOGENEZDA RIVOJLANISHI
Ushbu ishchi dastur O‘zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020-yil 13-oktabrdagi “Alohida ehtiyojlari bo’lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari” to’g’risidagi PQ-4860-son Qarori hamda Vazirlar mahkamasining "Alohida ta'lim ehtiyojlari bo'lgan bolalarga ta'lim berishga oid normativ-huquqiy hujjatlarni tasdiqlash to'g'risida"gi 638-sonli qarorida o'z aksini topdi. Mazkur ishlarning natijasi sifatida inklyuziv ta'limning barcha jihatlari, joriy etish yo'llari,
ОНА ТИЛИ (ФОНЕТИКА)
“Она тили” (фонетика) ўқув модули Мактабгача таълим муассасалари логопедлари касбий қайта тайёрлаш курси тингловчиларининг она тилидан мавжуд назарий билимларини мустаҳкамлаш, саводхонлигини оширишга, шунингдек, тилшунослик фани ва унинг бўлимлари ҳақидаги мавжуд билимларини бойитишга хизмат қилади.
UMUMIY PSIXOLOGIYA
O‘zbekiston Respublikasi ta’lim tizimidagi nopedagog kadrlarni pedagogik qayta tayyorlash, ularning pedagogik mahoratini Davlat talablari va jahon ta’lim standartlari darajasiga ko‘tarish, yangilash, islohotlar davrining dolzarb masalalaridan biri bo‘lib qolmoqda. Ushbu namunaviy o‘quv dasturi O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2020 yil 6 noyabrdagi “O‘zbekistonning yangi taraqqiyot strategiyasi davrida ta’lim-tarbiya va ilm-fan sohalarini rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PF-6108-son Farmoni, “Ta’lim-tarbiya tizimini yanada takomillashtirishga oid qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida” PQ-4884-son Qarori hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2021 yil 26 fevraldagi “Professional ta’lim muassasalarining boshqaruv hamda pedagog kadrlarini qayta tayyorlash va malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi 106-son qarori, ijrosini ta’minlash, belgilangan ustuvor vazifalar mazmunidan kelib chiqqan holda mamlakatimiz mehnat bozori, shaxs, davlat va jamiyatning o‘zgaruvchan ehtiyojlarini hisobga olib, uzliksiz ta’lim tizimi xodimlariga bo‘lgan ehtiyojlardan kelib chiqib, qayta tayyorlashning samarali usullarini joriy etish maqsadida ishlab chiqilgan
UMUMIY PEDAGOGIKA
Dastur O‘zbekiston Respublikasining 2020 yil 23 sentabrda tasdiqlangan “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019 yil 27 avgustdagi «Oliy ta’lim muassasalari rahbar va pedagog kadrlarining uzluksiz malakasini oshirish tizimini joriy etish to‘g‘risida»gi PF-5789-sonli, 2022 yil 28 yanvardagi “2022 — 2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-sonli Farmonlari, shuningdek 2017 yil 20 apreldagi “Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–2909-sonli qarori hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 23 sentabrdagi “Oliy ta’lim muassasalari rahbar va pedagog kadrlarining malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi 797-sonli Qarorlarida belgilangan ustuvor vazifalar mazmunidan kelib chiqqan holda tuzilgan.
TARBIYAVIY ISHLAR METODIKASI
O‘zbekiston Respublikasi ta’lim tizimidagi nopedagog kadrlarni pedagogik qayta tayyorlash, ularning pedagogik mahoratini Davlat talablari va jahon ta’lim standartlari darajasiga ko‘tarish, yangilash, islohotlar davrining dolzarb masalalaridan biri bo‘lib qolmoqda. Dastur O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentabrda tasdiqlangan “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 27-avgustdagi “Oliy ta’lim muassasalari rahbar va pedagog kadrlarining uzluksiz malakasini oshirish tizimini joriy etish to‘g‘risida”gi PF-5789-sonli, 2022-yil 28- yanvardagi “2022 – 2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-sonli Farmonlari, shuningdek 2017- yil 20-apreldagi “Oliy ta’lim tizimini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ–2909-sonli qarori hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019- yil 23-sentabrdagi “Oliy ta’lim muassasalari rahbar va pedagog kadrlarining malakasini oshirish tizimini yanada takomillashtirish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi 797-sonli Qarorlarida belgilangan ustuvor vazifalar mazmunidan kelib chiqqan holda tuzilgan.
FANNI O‘QITISH METODIKASI
Fanni o‘qitishdan maqsad- Fanni o‘qitish metodikasi fanining predmeti, maqsadi va vazifalari. Fanni o’qitish metodikasi fanining pedagogik fanlar tizimidagi o‘rni. Fanni o’qitishda didaktik tamoyillar va qoidalar. Maxsus fanlarni o‘qitishning o‘quv-meyoriy xujjatlari va metodik ishlari, ularni rejalashtirish, tashkil etish va tayyorlash metodikasi. Fanlarni o‘qitishda ko‘rgazmali vositalarni tayyorlash metodikasi. dolzarb masalalarni o‘rganishning zarurati va ahamiyati tashkil etadi. Fanning vazifasi – Tinglovchilarni fanni o‘qitish metodikasi mazmuniga doir jahon va respublikamizda fanlarni o`qitish mazmuni va tizimini rivojlanishini qiyosiy tahlil qilishga o’rgatish; jahon pedagogikasining rivojlanish tendensiyalarini to’la anglay olish qobiliyatini shakllantirishdan iborat.
UZLUKSIZ TA’LIMDA INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR
KASB MADANIYATI VA ETIKASI
Ushbu o’quv О‘zbеkistоn Rеspublikаsi Prеzidеntining 2023-yil 11- sentyabridagi PF-158-sоn “О‘zbеkistоn-2030 strаtеgiyаsi tо‘g‘risidа”, 2019-yil 8- аprеldаgi PF-5465-sоn “О‘zbеkistоn tаrаqqiyоtining yаngi bоsqichidа milliy g‘оyаni rivоjlаntirish kоnsеpsiyаsini ishlаb chiqishgа dоir chоrа-tаdbirlаr tо‘g‘risidа” farmonlari, 2017-yil 20-аprеldаgi PQ-2909-sоn “Оliy tа’lim tizimini yаnаdа rivоjlаntirish chоrа-tаdbirlаri tо‘g‘risidа”, 2017-yil 30-iyundаgi PQ-5099- sоn “Rеspublikаdа ахbоrоt tехnоlоgiyаlаri sоhаsini rivоjlаntirish uchun shаrtshаrоitlаrni tubdаn yахshilаsh chоrа-tаdbirlаri tо‘g‘risidа”, 2017-yil 27-iyuldаgi PQ-3151-sоn “Оliy mа’lumоtli mutахаssislаr tаyyоrlаsh sifаtini оshirishdа iqtisоdiyоt sоhаlаri vа tаrmоqlаrining ishtirоkini yаnаdа kеngаytirish chоrа- tаdbirlаri tо‘g‘risidа”gi qаrоrlarida belgilangan ustuvor yo‘nalishlar mazmunidan kelib chiqqan holda tuzilgan bo‘lib, u zamonaviy talablar asosida malaka oshirish jarayonlarining mazmunini takomillashtirish hamda oliy ta’lim muassasalari pedagog kadrlarining kasbiy kompetentligini muntazam oshirib borishni maqsad qiladi.
INKLYUZIV TA’LIM
Rivоjlаnishidа kаmchiligi bo’lgаn bоlаlаrgа inklyuziv tа’lim tizimidа tа’lim bеrish хususiyatlаri kursining mаqsаdi аlоhidа yordаmgа muhtоj bo’lgаn vа sоg’lоm bоlаlаr o’rtаsidаgi to’siqni bаrtаrаf etish, mахsus tа’limgа muhtоj bоlаlаr vа o’smirlаr ehtiyojini qоndirish vа ijtimоiy hаyotgа mоslаshishgа yo’nаltirilgаn hаmdа umumtа’lim jаrаyonigа to’lаqоnli jаlb qilish qo’shishni ifоdаlоvchi tа’lim tizimi bilаn tаnishtirishdаn ibоrаt. Rivоjlаnishidа kаmchiligi bo’
Таълим тизимини ривожлантиришнинг концептуал йўналишлари
“Она тили” (фонетика) ўқув модули Мактабгача таълим муассасалари логопедлари касбий қайта тайёрлаш курси тингловчиларининг она тилидан мавжуд назарий билимларини мустаҳкамлаш, саводхонлигини оширишга, шунингдек, тилшунослик фани ва унинг бўлимлари ҳақидаги мавжуд билимларини бойитишга хизмат қилади. Мактабгача тарбия муассасаси логопедлари оғзаки ва ёзма нутқ саводхонлигини талаб даражасида эгаллаган бўлиши лозим. Мазкур ўқув модулини ўқиб-ўрганиш давомида тингловчиларнинг тил ҳақидаги тасаввурлари кенгаяди, нутқ малакалари ривожланади, ёзма саводхонлиги ошади. Тингловчилар ўқув модулини ўзлаштириш орқали келгусида тарбияланувчиларда она тилига ҳурмат уйғотадилар, уни мукаммал эгаллаш сари рағбатлантирадилар.
TA’LIM TIZIMIDA TA’LIM-TARBIYA JARAYONLARINI TASHKIL ETISHNING HUQUQIY-ME’YORIY ASOSLARI
Dastur O‘zbekiston Respublikasining 2020 yil 23 sentyabrda tasdiqlangan “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28 yanvardagi “2022 – 2026 yillarga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekistonning Taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risida”gi PF-60-sonli Farmoni, 2019 yil 16 dekabrdagi “Maktabgacha ta’lim va tarbiya to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasining Qonuni, 2018 yil 30 sentyabrdagi “Maktabgacha ta’lim tizimini boshqarishni takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-3955-son, 2020 yil 27 fevraldagi “Pedagogik ta’lim sohasini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ- 4623-sonli Qarorilari, 2020 yil 30 sentyabrdagi O‘qituvchi va murabbiylar kuniga bag‘ishlangan tantanali marosimdagi “O‘qituvchi va murabbiylar–yangi O‘zbekistonni barpo etishda katta kuch, tayanch va suyanchimizdir” nomli nutqi hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 13 maydagi “Maktabgacha ta’lim tashkilotlari faoliyatini yanada takomillashtirish choratadbirlari to‘g‘risida”gi 391-son, Qarorlarida belgilangan ustuvor vazifalar mazmunidan kelib chiqqan holda tuzilgan bo‘lib, u maktabgacha ta’lim tizimini muassasalari pedagog kadrlarining kasb mahorati hamda innovatsion kompetentligini rivojlantirish, sohaga oid ilg‘or xorijiy tajribalar, yangi bilim va malakalarni o‘zlashtirish, shuningdek amaliyotga joriy etish ko‘nikmalarini takomillashtirishni maqsad qiladi Dastur doirasida berilayot
Таълим тизимида дефектологик хизматни ташкил этишнинг ҳуқуқий-меъёрий асослари
“Она тили” (фонетика) ўқув модули Мактабгача таълим муассасалари логопедлари касбий қайта тайёрлаш курси тингловчиларининг она тилидан мавжуд назарий билимларини мустаҳкамлаш, саводхонлигини оширишга, шунингдек, тилшунослик фани ва унинг бўлимлари ҳақидаги мавжуд билимларини бойитишга хизмат қилади. Мактабгача тарбия муассасаси л
NUTQIDA KAMCHILIGI BO‘LGAN BOLALARNING PSIXOLOGIK-PEDAGOGIK DIAGNOSTIKASI
Maktabgacha ta'lim tizimini yanada takomillashtirish, moddiy-texnika bazasini mustahkamlash, maktabgacha ta'lim muassasalari tarmog‘ini kengaytirish, malakali pedagog kadrlar bilan ta'minlash, bolalarni maktab ta'limiga tayyorlash darajasini tubdan yaxshilash, ta'lim-tarbiya jarayoniga zamonaviy ta'lim dasturlari va texnologiyalarini tatbiq etish, bolalarni har tomonlama intellektual, axloqiy, estetik va jismoniy rivojlantirish uchun shart-sharoitlar yaratish maqsadida «2017- 2021 yillarda maktabgacha ta'lim tizimini yanada takomillashtirish choratadbirlari to‘g‘risida»gi
LOGOPSIXOLOGIYA
Mamlakatimizda mustaqillik yillarida amalga oshirilgan keng ko‘lamli islohotlar milliy davlatchilik va suverenitetni mustahkamlash, xavfsizlik va huquq-targ‘ibot, jamiyatda qonun ustuvorligi, inson huquq va erkinliklari, millatlararo totuvlik va diniy bag‘rikenglik muhitini ta’minlash uchun muhim poydevor bo‘ldi, xalqimizning munosib hayot kechirishi, jahon talablari darajasida ta’lim olishi va kasb egallashi, fuqarolarimizning bunyodkorlik salohiyatini ro‘yobga chiqarish uchun zarur shart-sharoitlar yaratdi.
БОЛАЛАР РИВОЖЛАНИШИДАГИ НУҚСОНЛАРНИНГ КЛИНИК АСОСЛАРИ
Мактабгача таълим тизимини янада такомиллаштириш, моддий-техника базасини мустаҳкамлаш, мактабгача таълим муассасалари тармоғини кенгайтириш, малакали педагог кадрлар билан таъминлаш, болаларни мактаб таълимига тайёрлаш даражасини тубдан яхшилаш, таълим-тарбия жараёнига замонавий таълим дастурлари ва технологияларини татбиқ этиш, болаларни ҳар томонлама интеллектуал, ахлоқий, эстетик ва жисмоний ривожлантириш учун шарт-шароитлар яратиш мақсадида “2017-2021 йилларда мактабгача таълим тизимини янада такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-2707- сонли қарори (29.12.2016 й.)
MAXSUS PEDAGOGIKA, PSIXOLOGIYA
Ushbu o’quv dasturi O’zbekiston Respublikasining 2019 yil 16 dekabrda tasdiqlangan “Maktabgacha ta’lim va tarbiya to’g’risida”gi, 2020 yil 23 sentyabrda tasdiqlangan “Ta’lim to’g’risida”gi, 2024 yil 1 fevraldagi “Pedagogning maqomi to’g’risida”gi Qonunlari, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 28- yanvardagi “2022-2026 yillarga mo’ljallangan Yangi O’zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to’g’risida”gi PF-60-son farmoni, 2018 yil 5 sentyabrdagi “Xalq ta’limi boshqaruv tizimini takomillashtirish bo’yicha qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida”gi PF-5538-son, 2019 yil 29 apreldagi ”O’zbekiston Respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to’g’risida”gi PF-5712-son,
